KULTURALNIE

Jan Witkiewicz Koszczyc - z Witkiewiczów najmniej znany

 
 
 
 
 
Jerzy Słomczyński
 
Jan Witkiewicz Koszczyc - z Witkiewiczów najmniej znany
 
Rynek w Kazimierzu Dolnym
 
W Zakopanem mniej się wie o Janie Witkiewiczu, który dla odróżnienia się od stryja Stanisława Witkiewicza i brata stryjecznego Stanisława Ignacego Witkiewicza przybrał pseudonim “Koszczyc”. Jednak w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą, położonym 128 km od Warszawy, jest bardziej znany od nich.
 
Jan Witkiewicz  urodził się 16 marca 1881 w Urdominie na Litwie, zmarł 26 października 1958 w Warszawie. Zakopane było ważnym etapem jego życia, wiele istotnych dla niego spraw tu właśnie się wydarzyło. Dzieki stryjowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, poznał styl zakopiański. Przejął jego misję kreowania narodowego stylu polskiego w architekturze. Pod jego wpływem zaprojektował w Zakopanem dom dla rodziny Witkiewiczów na Antałówce, dopiero później nazwany “Witkiewiczówką”. Spotkanie w Zakopanem Stefana Żeromskiego zaowocowało poznaniem pasierbicy pisarza, Henryki Rodkiewiczówny, która stała się żoną Jana Witkiewicza Koszczyca.

Zasługą Jana Witkiewicza Koszczyca było tworzenie polskich odpowiedników technicznych terminów architektonicznych jako sprzeciw wobec obowiązujących wtedy fachowych określeń rosyjskich i niemieckich. Zaprojektowane przez siebie budynki jednak do końca życia  “podpisywał” Uzdajał Jan Witkiewicz Koszczyc. To określenie zostało zastąpione pożniej przez polskich architektów słowem “projektował”.

Czym oczarował go Kazimierz nad Wisłą, że zamieszkał tam na parę lat ? Pagórkowaty teren, malownicze widoki, artyści malarze, pisarze, twórcy ludowi przypominać mu mogli Zakopane. W Kazimierzu Dolnym jest też kamieniołom, gdzie wspinacze pokonują strome ściany. Wąwozy lessowe, drzewa trzymające się kurczowo korzeniami ścian wąwozu - tego na pewno nie widział w Zakopanem, bo to jedyne takie miejsce w Europie.

Można wejść na górę nie tak wysoką wprawdzie jak Giewont, ale za to z trzema krzyżami. Z Góry Trzech Krzyży widok na miasteczko I Wisłę jest przepiękny, wielu malarzy ustawia tam swe sztalugi. Może podziwiał z tego miejsca zaprojektowane przez siebie budynki: Szkołę Rzemiosł Budowlanych, Dom Kifnerów, Dom Potworowskich, łażnię miejską I pralnię. Przystawał zapewne przed drewnianą kapliczką , według jego projektu zbudowaną w stylu zakopiańskim koło murów klasztornych, odwiedzał położony po drugiej stronie Wisły zamek w Janowcu.

Stryj i brat stryjeczny Jana byli znani i podziwiani w środowisku artystycznym Zakopanego. On obracał się w kręgach artystycznych Kazimierza Dolnego, zaś o podziwie i wdzięczności miejscowej społeczności dla Jana Witkiewicza Koszczyca świadczy nadane mu honorowe obywatelstwo, ulica i szkoła jego imienia.   Nie wszystkie wprawdzie jego projekty zrealizowano, ale są w Kazimierzu Dolnym liczne ślady jego wielkiego talentu.

Piękny widok na Wisłę miał nie tylko w Kazimierzu Dolnym, ale również w Warszawie, dokąd się przeniósł, aby realizować dzieło swego życia. Był to gmach Szkoły Głównej Handlowej przy ul. Rakowieckiej (po w drugiej wojnie Szkoła Główna Planowania i Statystyki, od roku 1991 ponownie Szkoła Główna Handlowa), który zaprojektował po wygranym konkursie. W tym budynku połączył nowatorskie pomysły architektoniczne z elementami narodowymi architektury polskiej.

Artykuł powiązany

(em)


 
 
Zakopane - sanatorium dla dzieci  Książęco-Biskupiego Komitetu (KaBeKa). Fot. arch.Muzeum Tatrzańskiego
Zakopane - KaBeKa dziś
Zakopane - "Witkiewiczówka". Fot. Andrzej Samardak
 
Kazimierz Dolny - dawna łaźnia i pralnia miejska, obecnie restauracja i pensjonat. Fot. Zbigniew Wójciki
Kazimierz Dolny - Szkoła Rzemiosł Budowlanych
Nałęczów - budynek ochronki
 
Nałęczów - "Chata" Stefana Żeromskiego, obecnie muzeum pisarza
Warszawa - Szkoła Główna Handlowa
Warszawa - Szkoła Główna Handlowa dziś